Hortindex
Voor wie de tuinbouw wil begrijpen, geeft de Hortindex uitleg bij veel gebruikte vaktermen en begrippen in de tuinbouw. Aanvullingen en opmerkingen zijn welkom. Stuur een mailtje naar Florentine Jagers.
Zoeken in deze lijst kan via het zoekveld rechts op deze pagina.
A – B – C – D – E – F – G – H – I – K – L – M – N – O – P – R – S – T – U – V – W – Z
A
 |
aardwarmte ondergrondse warmte in diepere aardlagen (dieper dan 1500 meter). Een groot deel van de glastuinbouw is gevestigd in gebieden waar aardwarmte kan worden gewonnen. Een haalbaarheidsstudie uit 2007 laat zien dat de toepassing van aardwarmte in de glastuinbouw het gasverbruik met ruim tien procent kan verminderen. Er zijn inmiddels verschillende glastuinbouwbedrijven die met aardwarmte werken of binnenkort gaan werken. Interview met Gebroeders Ammerlaan > Artikel over procedures > |
a.e.
aardgasequivalent, een hoeveelheid warmte die overeenkomt met de verbrandingswaarde van één m3 aardgas (1 m3 aardgas = 31,65 MJ warmte).
Agritron
een machine die met magnetrongolven de grond ontsmet. Een bezwaar van deze methode is dat de indringing van de magnetrongolven erg afhangt van het bodemtype. Hoe sneller een grond opwarmt, hoe minder diep de werking. Het energieverbruik van deze machine is lager dan bij stomen en arbeidsvriendelijker. Koppert Machines uit Monster werkt aan het aanpassen van de installatie zodat er met andere golflengtes kan worden gewerkt. De machine is nog niet op de markt. Meer informatie ->
Aircokas
semigesloten kas met luchtbevochtiging als belangrijkste koelmiddel en verticale ventilatoren voor een betere luchtverdeling. Het concept is ontwikkeld door Hoogendoorn Growth Management en bevat veel elementen van Het Nieuwe Telen. Op dit moment wordt het concept niet meer als Aircokas in de markt gezet.
 |
APO Associatie van Producentenorganisaties, een platform waarbinnen aanbieders met elkaar kunnen overleggen over ontwikkelingen in de markt. Zij kunnen bijvoorbeeld kijken hoe de vraag zich ontwikkelt en hoe zij daar met hun aanbod optimaal op kunnen inspringen. Er zijn APO’s in de tomatensector, de paprikasector en de komkommersector. |
APX
Amsterdam Power Exchange, een virtuele elektriciteitsmarkt waar daghandel in elektriciteit plaats vindt. Glastuinders met een WKK bieden elektriciteit aan op deze handelsplaats.
aquifer
een watervoerende laag in de ondergrond (meestal zand) waarin warmte/koude-opslag plaats vindt. Vanuit een aquifer kan warm of koud water gewonnen worden via een bron. In de tuinbouw worden aquifers gebruikt voor het opslaan van warmte in de zomer en koude in de winter. Een aquifer maakt onderdeel uit van het concept van de GeslotenKas. Er zijn enkele bedrijven die werken met dit systeem, maar het blijkt erg moeilijk om dit systeem economisch rond te rekenen. Het woord aquifer komt uit het Latijn en is afgeleid van ‘water’ en ‘dragen’.
 |
AR-glas Antireflexie-glas, door een oppervlaktebehandeling wordt minder licht geflecteerd. Er zijn twee manieren om de oppervlakte te behandelen, etsen en coaten. Merknamen van AR-glas zijn onder andere Sunarc, Centrosol en Groglass. Zie ook: Vakblad voor de Bloemisterij > |
assimilatiebelichting
toepassing van kunstlicht voor de plantengroei om zonlicht aan te vullen. Gewassen zijn daardoor in staat om meer droge stof te produceren. Vooral in de wintermaanden geeft assimilatiebelichting een betere kwaliteit zowel bij groenten als siergewassen. Het meest wordt assimilatieverlichting toegepast bij rozen en chrysanten. De laatste tijd worden ook andere gewassen belicht zoals tomaat, paprika, komkommer, orchidee (Phalaenopsis), gerbera, alstroemeria en kalanchoë.
B
 |
BCO Begeleidingscommissie Onderzoek. Een groep telers die onderzoek dat PT laat uitvoeren, begeleidt. Zij komen regelmatig bijeen en bespreken dan met de onderzoekers de voortgang van de proeven. |
BEMS
Besluit Emissie-eisen Middelgrote Stookinstallaties, hierin zijn eisen opgenomen voor de NOx-, SO2- en stofemissie. Deze regeling is van kracht sinds 1 april 2010 en geldt voor gasmotoren op tuinbouwbedrijven. Meer informatie >
 |
bemiddelingsbureau dienst van de bloemenveiling. Planten worden verkocht via bemiddeling in plaats van voor de klok. Op dit moment vindt een groot deel van de potplantenomzet op de veiling via bemiddeling plaats. Het systeem werd in 1972 door Boemenveiling Holland geïntroduceerd. Bloemenveiling Aalsmeer startte in 1973 met bemiddeling. |
 |
biologie in de kas biologische bestrijding met behulp van natuurlijke vijanden is met name in de vruchtgroenteteelt een steeds belangrijker plaats gaan innemen. Telers spreken over de biologie in de kas als zij het hebben over het realiseren van een evenwicht tussen natuurlijke vijanden en plaaginsecten. |
bio-WKK
een warmtekrachtinstallatie die draait op biomassa. Dit kan zijn hout, mest, groenteafval of andere organische restmaterialen.
bovenscherm
scherm boven in de kas met als doel de kas te verduisteren of om energie te besparen. Tegenwoordig worden steeds meer kassen ingericht met twee schermen om zodoende beide doelen te realiseren.
 |
breedstraler tuinbouwlamp waarbij de reflector zorgt voor een breed uitwaaierende lichtbundel. Voor tuinbouwtoepassingen zijn er twee uitersten in het ontwerp van de reflector, namelijk de diepstraler en de breedstraler. De diepstraler weerkaatst het licht meer in de richting van het gewas dan de breedstraler. Zie ook: Vakblad voor de Bloemisterij > |
 |
brix-waarde een maat voor de hoeveelheid opgeloste suikers in een waterige vloeistof. De brix-waarde wordt uitgedrukt in graden en wordt bepaald door de brekingsindex van het sap te meten. De brix-waarde is een maat voor de smaak van bijvoorbeeld tomaten of aardbeien. Zie ook: Fruit & Veg Tech > |
brijn
ingedikte zoutoplossing die ontstaat als telers grondwater of de voedingsoplossing zuiveren. Dit restproduct wordt meestal teruggepompt naar de diepere watervoerende lagen in de bodem. Daardoor kan een probleem ontstaan omdat het verontreinigd kan zijn met zware metalen, bestrijdingsmiddelen en nutriënten.
buisrailsysteem
systeem in de kas waarbij karren over de verwarmingsbuizen onder in het gewas rijden.
buitenscherm
scherm aangebracht aan de buitenzijde van de kas met als doel energiebesparing.
C
calorische waarde
hoeveelheid warmte die vrijkomt bij de volledige verbranding van aardgas. In Nederland heeft aardgas standaard een calorische waarde van 31,65 – 38,69 MJ/m³. Meer informatie>
cash & carry
groothandel voor bloemisten, vaak gekoppeld aan een veiling.
cluster
groep tuinbouwbedrijven met een gezamenlijke energievoorziening via een WKK. In een cluster zijn tuinbouwbedrijven verenigd met gewassen met een verschillende warmte en elektriciteitsvraag, zoals bijvoorbeeld vruchtgroenten- en potplantenteelt. De bedrijven hebben vaak een energiemanager aangsteld. Bekende clusters zijn Bergerden en Bergschenhoek.
 |
CO2-footprint aantal grammen CO2-gassen, dat vrijkomt bij de productie, verwerking en gebruik van producten en diensten. De footprint is bedoeld om mensen een beter inzicht te geven in hun CO2-gebruik. Zie ook: Kas Magazine > |
 |
CO2-sectorsysteem een wettelijk instrument dat van kracht wordt in 2011 en dat tot doel heeft de CO2-uitstoot door glastuinbouwbedrijven terug te dringen. Deelname is verplicht met uitzondering van bedrijven met meer dan 20 MW vermogen. Het Productschap Tuinbouw is verantwoordelijk voor de invoering en de uitvoering van dit CO2-sectorsysteem. In 2007 heeft de sector met dit systeem ingestemd, dat onderdeel uit maakt van het convenant Schoon en Zuinig Agrosectore. Meer informatie -> |
COP
Coëfficient of Performance, maat voor de hoeveelheid energie die wordt verzameld en opgeslagen per hoeveelheid toegevoerde energie. In de tuinbouw vaak gebruikt om de efficiënte van een warmtepomp weer te geven.
Cultivit
een systeem waarmee via hete lucht van 750 graden Celsius de grond kan worden ontsmet. De machine rijdt op rupsbanden en via ‘spades’ wordt de grond losgewoeld. De techniek werkt op goed op aaltjes, die worden gedood of beschadigd. Schimmels worden niet gedood. Praktijkervaringen zijn wisselend. Gewassen groeien soms beter weg na behandeling met de Cultivit. Het energieverbruik van deze machine is lager dan bij stomen en arbeidsvriendelijker. De machine is ontwikkeld door VLD Cultivit. Meer informatie ->
D
 |
dagbuffer buffer voor het opvangen van de schommelingen in de koud-/ warmwatervraag over het etmaal. |
daglichtinstallatie
een kasdek dat gebruik maakt van Fresnellenzen. Meer informatie >
 |
diafragmascherm schermdoek dat bestaat uit twee lagen doek die allebei zijn opgebouwd uit stroken aluminium en transparant doek. Doordat de doeken over elkaar kunnen schuiven, kan het licht traploos en snel worden weggeschermd. Lichtinval, luchtvochtigheid en CO2-gehalte worden zo sneller en flexibeler geregeld. Het scherm is als eerste geïnstalleerd bij Anthura en is ontwikkeld door Ludvig Svenson en Leen Huisman. Meer informatie > |
diamant glas
glas met minder ijzer, laat meer UV-B straling door en dat is voor sommige gewassen een voordeel omdat het zorgt voor natuurlijke remming en voor de aanmaak van rode pigmenten. Synoniem: wit glas. Zie ook Vakblad voor de Bloemisterij >
diepstraler
tuinbouwlamp waarbij reflector zorgt voor een lichtbundel die diep in het gewas dringt. Voor tuinbouwtoepassingen zijn er twee uitersten in het ontwerp van de reflector, namelijk de diepstraler en de breedstraler. De diepstraler weerkaatst het licht meer in de richting van het gewas dan de breedstraler.De keuze voor een reflector wordt daarom in de eerste plaats bepaald door de hoogte van de kas. Verder spelen ook het type gewas (hoog aan de draad of juist laag), het patroon waarin de lampen worden opgehangen en de positie van de lampen ten opzichte van de rijen een grote rol. Zie ook Vakblad voor de Bloemisterij >
diffuus licht
licht dat gelijkmatig van alle kanten komt dankzij reflecties. Onderzoek heeft uitgewezen dat diffuus licht productie verhoging kan geven (in een komkommer- en in een tomatenteelt is wel tot 10 % meer kilo’s geoogst). De mate van diffusiteit wordt uitgedrukt in percentage haze.
 |
dood klimaat klimaat waarin de groei van het gewas stagneert, vaak door een verkeerde temperatuur en luchtvochtigheid. Vaak helpt extra luchtbeweging om het gewas weer te activeren. |
drain
het overschot aan water in de substraatteelt dat de planten niet opgenomen hebben en dat terugkeert in het systeem.
dubbel scherm
een tendens om meerdere schermen in de kas aan te brengen. Bij een dubbel scherm gaat het vaak om een energiedoek in combinatie met een lichtdichtdoek.
E
eb- en vloedsysteem
de teelt van potplanten op een betonvloer waarbij het water, vaak automatisch, van onderaf wordt toegediend.
 |
Elkas proefkas op het terrein van Wageningen UR Glastuinbouw. De kas produceert elektriciteit uit het nabij infrarode licht door specifiek deze straling te reflecteren. De kas wordt daardoor minder warm en er is minder koeling nodig. Meer informatie > |
Energie Producerende Kas
een kas die per m2 meer bruikbare energie oplevert in de vorm van warmte en/of elektriciteit dan er per m2 nodig is aan gas voor aandrijving en klimaatbeheersing. Bij potplantenteler Stef Huisman zijn de eerste proeven gedaan met dit concept. Meer informatie >
enthalpieregeling
regeling van het kasklimaat op basis van enthalpie. Dit is een grootheid uit de thermodynamica die rekening houdt met temperatuur en luchtvochtigheid, twee factoren die een rol spelen bij het optreden van botrytis.
 |
ETFE heel heldere folie die in de tuinbouw wordt gebruikt als kasdek onder de handelsnamen ‘Flexiglas’ of ‘F-clean’. De folie laat relatief veel UV licht door en is daarom geschikt voor roodkleurende gewassen. Het materiaal komt oorspronkelijk uit Japan waar ruim twintig jaar evaring is met ETFE-kassen. De afkorting staat voor Ethyleen-TetraFluorEthyleen co-polymeer. Zie Vakblad voor de Bloemisterij > |
F
first-flush
de eerste hoeveelheid water die van het kasdek stroomt bij regen. De first-flush is het meest verontreinigd en moet daarom worden opgevangen in een opvangvoorziening, de zogenaamde first-flush voorziening. Het opvangen van de first-flush is een belangrijke emissiebeperkende maatregel.
FiWiHEx
dunne-draad warmtewisselaars die een zeer goede warmteoverdracht naar lucht hebben. De FiWiHEx is in de tuinbouw geïntroduceerd voor warmte/koude-opslag in (semi-)gesloten kassen. De afkorting staat voor Fine Wire Heat Exchange.
FlowdeckKas
kas op het Innovatie- en Democentrum in Bleiswijk. Bij de FlowdeckKas stroomt water door een innovatief kasdekmateriaal dat bestaat uit dubbelwandige platen (Flowdeck). Dit dek isoleert in de winter en koelt de kas in de zomer. De zonnewarmte, die vanuit de kas en het kasdek in de zomer beschikbaar komt, wordt opgeslagen in een aquifer en in de winter weer gebruikt. Ook hier is er een warmtepomp nodig om de opgeslagen energie te kunnen benutten. Doordat de verzamelde hoeveelheid energie meer is dan wat er in de winter wordt gebruikt is de kas een netto energieproducerende kas. Lees meer >
Fresnelkas
klimaatneutrale kas die gebruik maakt van Fresnellenzen. Fresnellenzen bundelen de directe straling van de zon en zetten deze om in elektriciteit op de momenten dat er een overschot aan stralingsenergie is. De diffuse straling wordt doorgelaten in de kas en gebruikt voor plantenproductie. Deze kas levert naast planten ook hoogwaardige energie. Meer informatie >
G
 |
geconditioneerd telen teeltsysteem waarbij de kascondities zo optimaal mogelijk worden afgestemd op de wensen van het gewas. Deze benadering heeft opgang gemaakt dankzij de komst van de gesloten kas en is de basis van Het Nieuwe Telen. |
geothermie
aardwarmte in diepere grondlagen (zie ook onder aardwarmte). Zie ook het Platform Geothermie >
Glami
doelgroepoverleg ‘Glastuinbouw en Milieu’ waarin overheid en tuinbouwbedrijfsleven samenwerken, tegenwoordig het Platform Duurzame Glastuinbouw.
Global GAP
pakket van eisen dat wereldwijd aan boeren en tuinders wordt gesteld als het gaat om de voedselveiligheid, duurzaamheid en kwaliteit. Afkorting staat voor Global Good Agricultural Practice.
globale straling
zonlicht, dit bestaat voor 45 tot 50 procent uit zichtbaar licht en voor de rest uit warmte en UV.
gmo
internationaal gebruikte term voor genetisch gemanipuleerde organismen, afkorting van genetically modified organisms.
GMO
Gemeenschappelijke Marktordening voor groenten en fruit, een subsidieregeling ingesteld door de Europese Unie in 1996 om doordraai van groenten en fruit op de veiling tegen te gaan en telers financieel te ondersteunen bij projecten die tot doel hebben vraag en aanbod op elkaar af te stemmen. Het Productschap Tuinbouw beoordeelt aanvragen en zorgt voor het verstrekken van de subsidie. De Europese Unie verstrekt uiteindelijk het geld.
Greenport
tuinbouwgebied waar teelt, handel en verwerking zijn geconcentreerd. Bedrijven werken er nauw samen en er is veel kennisuitwisseling. Er zijn vijf greenports in Nelderland: regio Westland/Oostland (galstuinbouw), het gebied rond Venlo (glastuinbouw), rond Aalsmeer (sierteelt), Duin- en Bollenstreek (bloembollen) en Boskoop, (boom- en heesterteelt). Het concept is geïntroduceerd in de Nota Ruimte 2004.
Greenportkas
tomatenbedrijf in Venlo dat warmte levert aan een zorginstelling en een zwembad. De kas is een demonstratieproject van Wageningen UR Glastuinbouw. De warme wordt opgeslagen in een aquifer en er wordt belicht. De ramen gaan zo min mogelijk open zodat de CO2-emissie minimaal is. Eigenaar is Joep Raemakers.
Groen Label Kas
kas die voldoet aan een aantal milieucriteria op het gebied van energie, meststoffengebruik, gewasbescherming en waterverbruik. De overheid houdt toezicht en geeft belastingvoordeel op investeringen die bijdragen aan Groen Label.
H
haze
maat voor verstrooiing van licht of wel de diffusiteit van een materiaal.
HACCP
een systeem om de gevaren en de kritische beheerspunten in het productieproces van levensmiddelen, zoals groenten en fruit, vast te stellen en te voorkomen. HACCP staat voor Hazard Analysis and Critical Control Points. Deze risico analyse is verplicht en de VWA houdt daarop toezicht.
hemelwaterbassin
opvang van regenwater om als gietwater te gebruiken. Het bassin moet minimaal 500 m3 per hectare teeltoppervlakte bedragen. Afhankelijk van het gewas wordt twee tot zes keer meer aangeraden tenzij er een andere voorziening is voor ‘goed gietwater’.
Het Nieuwe Telen
met een nieuwe manier van de kasklimaatregeling kan er een hogere productie worden gehaald met minder gebruik van fossiele energie. Er wordt een hogere luchtvochtigheid getolereerd en het CO2-gehalte kan omhoog omdat de ramen minder vaak open gaan.
hogedruk natriumlamp
SON-T lamp, deze lamp wordt veel gebruikt in de tuinbouw omdat het spectrum goed overeenkomt met de golflengtes die planten nodig hebben voor de opbouw van suikers (fotosynthese).
Horti Fair
Jaarlijkse internationale vakbeurs in Amsterdam. In 2011 wordt deze gehouden van 1 t/m 4 november. Een overzicht in 1000 woorden ->
HOT-CO2
een nieuw soort tuinbouwketel die onafhankelijk warmte en C02 kan leveren bij verbranding van aardgas of biogas. Uit onderzoek door TNO Industrie en Techniek blijkt dat deze techniek perspectief biedt voor toepassing in de tuinbouw. Bij HotCO2 is het verbrandingsproces opgesplitst in twee stappen, één waarbij CO2 wordt gevormd en één waarbij alleen warmte vrijkomt. Door deze ontkoppelde warmte en CO2 productie is mogelijk om de warmte en de CO2-gift beter af te stemmen op de behoefte van het gewas.
HTO
hoge temperatuur opslag. Overtollige warmte wordt opgeslagen als heet water in watervoerende zandlagen tussen de tweehonderd en achthonderd meter. Het kan daarbij gaan om warmte uit een WKK of afkomstig van geothermie. Bij HTO ontstaat een enorme seizoensbuffer waardoor het rendement van warmtebronnen kan worden geoptimaliseerd. De warmte kan worden geleverd op het moment dat deze in de kas nodig is. De opslag van heet water in grondlagen tot een diepte van vijfhonderd meter valt onder de Grondwaterwet en moet in overleg met de provincie plaatsvinden. Het principe is voor het eerst geïntroduceerd bij het Multi Energy Concept-Vierpolders (MEC-V). Meer informatie >
hybride belichting
combinatie van ledlampen en SON-T lampen.
I
 |
IDC Innovatie en Demo Centrum in Bleiswijk. In dit centrum zijn drie modelkassen gebouwd die in 2005 als beste idee werden beoordeeld in een internationale wedstrijd. De opgave was ´ontwerp een energieneutrale kas´. Wageningen UR Glastuinbouw voert onderzoek uit naar de werking van de systeeminnovaties en naar de gevolgen daarvan voor teelt en productie. Een geslaagde demo maakt kans op de bouw van het systeem op praktijkschaal bij een tuinder. Lees meer > |
infraroodscherm
een scherm boven in de kas om warmte (infra-rood) uit de kas te houden.
IRE
subsidieregeling op energiebesparende maatregelen in de tuinbouw, afkorting staat voor Investeringsregeling Energie. Meer informatie >
K
Kas als Energiebron
gezamenlijk programma van het Productschap Tuinbouw, het Ministerie van LNV en LTO Glaskracht met als doel dat in het jaar 2020 alleen nog klimaatneutrale kassen worden gebouwd, de CO2 uitstoot is teruggebracht, kassen optreden als leverancier van duurzame warmte en energie en de tuinbouw minder fossiele energie gebruikt. De partijen werken samen met ondernemers aan onderzoek, technische innovaties en praktijkprojecten en zij geven financiële en organisatorische steun. Meer informatie >
 |
Kas zonder Gas Kas van orchideeënteler Maurice van der Hoorn in Ter Aar. De warmtevoorziening wordt gerealiseerd met behulp van opslag van zonnewarmte in een aquifer. Ook het groentebedrijf BiJo in ‘s Gravenzande maakt geen gebruik meer van gas. |
Kaspro
een simulatiemodel voor kasklimaat dat is gekoppeld aan een gebruiksvriendelijk computerprogramma. Kassenbouwers en telers gebruiken het programma om bijvoorbeeld het effect van energiebesparende maatregelen door te rekenen. Het model is interactief en wordt ook gebruikt bij het doorrekenen van een nieuw kasontwerp. KASPRO is ontwikkeld door Wageningen UR Glastuinbouw.
KOA
Kopen op Afstand, alternatief voor de veilingklok.
KRW
Kaderrichtlijn Water, een Europese richtlijn die bedoeld is om de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater in Europa op een goed niveau te krijgen en te houden. In 2015 moet het Nederlandse oppervlaktewater volgens de KRW zowel ecologisch als chemisch op orde zijn. Voor de glastuinbouw betekent dat, dat de emissies tot nul moeten worden teruggebracht.
L
laagwaardige warmte
warmte met een temperatuur lager dan 30 graden Celsius.
LBK
luchtbehandelingskast, zie daar.
led
energiezuinige lamp met licht van één golflengte. Ledlampen hebben een aantal voordelen ten opzichte van SON-T lampen. Ten eerste is het met ledbelichting mogelijk om de golflengte beter af te stemmen op de behoefte van de plant. Ten tweede wordt het energetisch rendement steeds beter dankzij de technische ontwikkeling. Het is de verwachting dat in de toekomst leds efficiënter zullen zijn dan SON-T. Tot slot produceren ledlampen minder stralingswarmte en dat biedt perspectief om de lichtuitstoot verder te beperken door het sluiten van schermdoek. Led staat voor Light Emitting Diode. Zie ook Fruit & Veg Tech >
luchtbehandelingskast
kast die gebruikt wordt in de kas om de lucht te drogen of te bevochtigen en om te verwarmen of te koelen. Het systeem is opgebouwd uit een warmtewisselaar en een ventilator.
luchtbevochtiging
in kassen wordt de luchtvochtigheid vaak verhoogd via (hoge druk-)verneveling. Het is ook een vorm van adiabatische koeling.
lysimeter
een apparaat waarmee de verhouding tussen watergift, opname door het gewas en uitspoeling kan worden bepaald. Het principe is al oud, sinds 1961 werkten wetenschappers met dit apparaat. Een lysimeter bestaat uit een bak die is ingegraven in de grond en waarmee onderin het overtollige water wordt opgevangen. Zo kan er een waterbalans worden gemaakt en krijgt men een idee van de emissie. De meting kan worden gekoppeld aan een procescomputer. De lysimeter wordt voor veel bodemonderzoek gebruikt, ook in de natuurbescherming.
M
MEC-V
Multi Energy Concept-Vierpolders. In dit nieuwe glastuinbouwgebied worden verschillende vormen van duurzame energie en nieuwe technieken gecombineerd met als doel een duurzame productie in kassen. Meer informatie >
MEI-regeling
subsidieregeling met als doel vermindering van de CO2-uitstoot door glastuinbouwbedrijven door het inzetten van innovatieve energiesystemen. De subsidie wordt aan individuele ondernemingen aan een samenwerkingsverband toegekend (Markt Introductie Energie-innovaties). Meer informatie >
minimumbuis
instelling in de klimaatcomputer voor de ondergrens van de temperatuur van de verwarmingsbuizen, veelal wordt een ‘minimum buis’ ingesteld om het gewas actief te houden.
MPS
stichting die tot doel heeft siertelers te stimuleren om milieu- en sociaal verantwoord te telen. MPS heeft daartoe een certificeringsysteem ontworpen. MPS-A bloemen voldoen aan strenge milieu-eisen. MPS komt voort uit het Milieu Project Sierteelt. Meer informatie >
N
 |
natuurlijke vijanden |
negatieve DIF
teeltsysteem waarbij de nachttemperatuur systematisch hoger is dan de dagtemperatuur. Dit levert energiebesparing op, de kwaliteit van sommige gewassen wordt hierdoor positief beïnvloed. Enkele graden negatieve DIF kan bijvoorbeeld effect hebben op de strekkingsgroei.
NIR-scherm
scherm dat selectief warmtestraling (nabij-infra-rood licht (NIR)) buiten houdt.
O
OCAP
levering van zuivere CO2 aan glastuinbouwbedrijven in het westen van Nederland. OCAP is een joint venture van bouwconcern VolkerWessels en gassenleverancier Linde Gas Benelux en levert CO2 die vrijkomt bij de Shell-raffinaderij in Pernis via een distributienetwerk aan glastuinders in het Westland, de B-Driehoek, Wilgenlei en Delfgauw. Op jaar basis wordt 300.000 ton zuivere CO2 geleverd. Hierdoor besparen glastuinbouwbedrijven 95 miljoen kuub gas en dat betekent een aanzienlijke vermindering van de CO2 uitstoot. OCAP staat voor Organic CO2 for Assimilation by Plants. Meer informatie >
onderkoeling
systeem waarbij de kas van onder af wordt gekoeld via warmtewisselaars of verdeelslangen.
ontvochtigen
luchtvochtigheid in de kas naar beneden brengen door de ramen open te zetten. In een moderne kas kan dit ook worden gerealiseerd door een combinatie van slurven onder het gewas en luchtbehandelingskasten.
ORC
systeem om restwarmte bij een WKK te benutten gebaseerd op een thermodynamisch principe waarbij een organische stof wordt gebruikt om warmte op te slaan. ORC staat voor Organic Rankine Cycle. Meer informatie >
OTC
lange termijnmarkt, waarop elektriciteit voor meerdere jaren verhandeld kan worden. OTC staat voor Over The Counter.
P
PAC
Programma Advies Commissie. Commissie met vertegenwoordigers uit de keten die adviseert en meedenkt over onderzoeksvoorstellen die zijn ingediend bij het Productschap Tuinbouw.
PAR-licht
het licht dat een plant opneemt en via fotosynhtese omzet in energie. Het gaat daarbij om de golflengtes 400 tot 700 nm. PAR staat voor Photosynthetically Active Radiation).
PE
folie dat wordt gebruikt voor tunnelkassen, PE staat voor poly-ethyleen.
plexiglas
zie PMMA.
PMMA
kunststofplaat met een zeer hoge lichtdoorlatendheid voor afdekken van kassen. Het materiaal is brandbaar en niet erg slagvast. PMMA staat voor polymetacrylaat. Synoniem is plexiglas.
polair diagram
simulatie via een model van de lichtvedeling onder lamp.
PV-cel
zonnecel, photo-voltaische cel.
pyrgeometer
een instrument dat uitstraling naar de hemel meet. Hiermee kunnen de energieverliezen van de kas worden vastgesteld.
R
RHP
Stichting die toezicht houdt op de kwaliteit van veenproducten, grondstoffen, potgrondsamenstellingen, substraten, aanvulgronden en bodemverbeterende materialen. Meer informatie >
rookgas
gas uit WKK, bevat voor planten schadellijke stoffen, zoals ethyleen, NOx-en zwavelverbindingen. In de tuinbouw is een rookgasreiniger gewenst.
S
seizoensbuffer
opslag van warmte in de zomer voor gebruik later in het jaar.
sensor
voeler in de kas, er zijn een groot aantal sensoren zoals de PAR-sensor en WET-sensor.
SON-T
hoge druk natriumlamp, deze lamp wordt in de tuinbouw gebruikt vanwege het gunstige lichtspectrum.
stralingssom
totale hoeveelheid straling die een plant heeft ontvangen gedurende een bepaalde periode.
stuurlicht
licht in bepaalde golflengte om de ontwikkeling van een gewas te sturen.
SunergieKas
kas op het Innovatie- en Democentrum in Bleiswijk. In deze kas wordt zoveel mogelijk zonlicht in de kas gebracht voor maximale groei. Het gewas en de kas warmen hierdoor op. Het overschot aan warmte wordt verzameld en opgeslagen voor hergebruik in de winter. De warmteopslag vindt plaats in een aquifer en een warmtepomp brengt de energie op een bruikbaar temperatuurniveau. Om zoveel mogelijk licht in de kas te krijgen bestaat het kasdek uit antireflectie glas. De verticale kaskolom bestaat uit een vakwerk in plaats van de traditionele rechthoekige kolom. Een dubbel scherm voorkomt onnodig energieverlies. De kas is opgebouwd uit componenten die nu al in de tuinbouw worden toegepast. In het onderzoek in 2009/2010 bleek dat deze kas niet voldeed aan de verwachtingen. Lees meer >
T
temperatuurintegratie
bij temperatuurintegratie wordt bij de kasklimaatregeling gekeken naar de gemiddelde temperatuur in de kas over een langere periode. Het blijkt namelijk dat een plant goed in staat is om minder groei in een koudere periode te compenseren als het daarna maar weer warmer is in de kas. Dit fenomeen biedt mogelijkheden om energie te besparen. Het is immers niet nodig om steeds de gewenste waarde te realiseren. De hogere temperatuur kan worden gerealiseerd als verwarmen minder energie vraagt, bijvoorbeeld als er wordt geschermd of als er veel instraling is. Moderne klimaatcomputers houden rekening met dit fenomeen.
teruglevering
telers met WKK leveren electriciteit aan het net en verdienen daarmee tegenwoordig een groot deel van hun inkomen.
Trias Energetica
Uitgangspunt van het programma Kas als Energiebron. In drie stappen moeten glastuinbouwbedrijven hun energieverbruik terugdringen. Stap 1: bespaar zoveel mogelijk energie door bijvoorbeeld isolatie. Stap 2: maak zoveel mogelijk gebruik van duurzame energie. Stap 3: als duurzame energie niet volstaat, maak pas dan gebruik van fossiele energie. De Trias Energitica is in 1996 geïntroduceerd door de Novem en wordt door VROM ondersteund. Meer informatie >
TTF
Title Transfer Facility, virtuele Nederlandse handelsplaats waar zowel Nederlandse als buitenlandse partijen aardgas kunnen in- en verkopen.
tuindersglas
getrokken glas 4 mm dik.
tussenbelichting
belichting met SON-T-lampen boven en ledlampen tussen het gewas heeft een positief effect op de groei van het gewas. Er komt meer licht bij de onderste bladeren en bovendien verouderen bladeren onder ledlicht langzamer dan onder SON-T-licht. De fotosynthesecapaciteit van het gewas ligt wat hoger. Bij tomaten komt dit effect tot uiting in grovere vruchten. Rozenscheuten ontwikkelen zich sneller, het effect op de productie moet nog blijken.
U
U-waarde
een maat voor het energieverbruik van de kas. De U-waarde van de kas met en zonder scherm ten opzichte van een referentiekas leveren een aantal groenlabelpunten op dat bepaald.
V
VBN
Vereniging van Bloemenveilingen in Nederland, de overkoepelende organisatie van de Nederlandse coöperatieve sierteeltveilingen. VBN voert een aantal gezamenlijke activiteiten uit namens de veilingen, zoals het opstellen van productcodes, belangenbehartiging en juridische bijstand. Meer informatie >
VD
Vochtdeficiet. Dit is het verschil tussen de maximale hoeveelheid vocht die de lucht kan bevatten en de werkelijke hoeveelheid vocht die de lucht bevat. Het vochtdeficiet wordt uitgedrukt in het aantal gram per m3 lucht (g/m3) of het aantal gram per kg (droge) lucht (g/kg).
Het vochtdeficiet en de hoeveelheid instraling bepalen samen de verdamping van het gewas. Bij tomaat is een vochtdeficiet tussen de 1,5 en 7,5 gr/m3 lucht gewenst. Als het vochtdeficiet onder de 1,5 g/m3 komt dan ontstaan er mogelijk problemen met de bestuiving, schimmels en de naoogstfase. Door de geringe verdamping neemt de plant weinig calcium op waardoor de blaadjes kleiner worden en er dus ook minder fotosynthese kan plaats vinden. Bij een vochtdeficiet groter dan 7,5 g/m3 ondervindt de plant waterstress. Hierdoor kunnen de huidmondjes sluiten, wordt strekking geremd, is er minder fotosynthese en neemt het watergehalte van de vrucht af. Bij andere gewassen heeft het vochtdeficiet een vergelijkbaar effect op de groei en ontwikkeling.
ventilatievoud
het ventilatievoud van een kas is het getal dat aangeeft hoeveel keer per uur de ruimte van verse lucht wordt voorzien. Ventilatie via de ramen is één van belangrijkste manieren om de luchtvochtigheid en de temperatuur in de kas te regelen. De ventilatievoud geeft aan hoeveel vocht, warmte en CO2 naar buitengaan en wordt berekend aan de hand van de raamstand, windrichting, windsnelheid en temperatuurverschil tussen binnen en buiten. De positie van de ramen en het type kas heeft ook invloed op de ventilatievoud.
vochtblaadjes
verzamelnaam voor fysiologische bladschade bij verschillende gewassen als gevolg een laag vochtdeficiet. De problemen uiten zich door necrotische bladranden of andere bladnecroses. De symptomen komen overeen met de verschijnselen van calcium gebrek. Voorbeelden in praktijksituaties zijn: bolblad en broeikoppen (komkommer), gele bladpunten (tomaat), vochtblaadjes of bladrandjes (alstroemeria), vochtblaadjes (roos).
W
warmtepomp
apparaat waarmee laagwaardige warmte met behulp van een kleine hoeveelheid hoogwaarde energie kan worden opgewaardeerd tot een bruikbaar temperatuurniveau. Warmtepompen spelen een centrale rol in een kas met een aquifer waarin ‘s zomers warm water wordt opgeslagen om in de winter weer te gebruiken.
De Coëfficient of Performance (COP) van de warmtepomp geeft aan hoeveel verwarmingsvermogen aan de uitgang van de pomp wordt geleverd per eenheid aandrijfvermogen. De meeste warmtepompen hebben op dit moment een COP van 4, dat wil dus zeggen dat deze pompen vier keer zoveel energie opleveren als dat ze kosten.
warmtesom
totale hoeveelheid warmte die een gewas heeft ontvangen aangegeven in graaddagen.
Wasserbombe
het Duitse dagblad Bild noemde in 1990 de Nederlandse tomaat een ‘Wasserbombe’. Dat betekende een enorme klap voor de export van tomaat naar Duitsland en voor de Nederlandse tomatensector. Sindsdien is er veel aan veredeling gedaan en zijn er talloze smaaktomaten op de markt gekomen.
Z
zigzagplaat
dubbele kunststofplaat van PMMA met een zigzagprofiel met als doel energiebesparing. Dankzij het zigzagprofiel is de lichtdoorlatendheid groter dan bij de meeste vlakke dubbelwandige platen. De zigzagplaat heeft een vergelijkbare warmte-isolatie als andere dubbelwandige platen. Als kasdek laat een zigzagplaat extra zonlicht binnen zonder dat er veel warmte verloren gaat. Deze plaat is ontwikkeld door General Electric en getest bij de Energie Producerende Kas in Bergerden.
ZonWindKas
kas op het Innovatie- en Democentrum in Bleiswijk. In deze kas is een innovatief lamellenscherm geïnstalleerd dat de zonnestraling absorbeert en de energie verzamelt in de vorm van water van 65 °C. De kas is bestemd voor schaduwminnende teelten, waar het een voordeel is om de zon buiten de kas te houden. Een goed geïsoleerde buffer onder de kas slaat het warme water op voor hergebruik in de winter. Het elektriciteitsverbruik van de kas is laag en daardoor kan een windmolen gemakkelijk de benodigde elektriciteit leveren. De kas presteerde redelijk in het onderzoek in 1009/2010. Lees meer >